DESCRIPTION
SCHREVELE (de)
Flandre
Belgique
Ancien comté de Flandre (aujourd’hui Flandre orientale et Flandre occidentale, plus une partie du Brabant flamand).
Armoiries :
" D'or, à un croissant de gueules, accompagné de trois trèfles de sinople. "
Sources héraldiques :
- Armorial d'Europe par J.B. Rietstap (Gouda, 1861, 1884, 1887; Berlin, 1934, 1937).
- Armorial général J.B. Rietstap, illustré par Victor et Henri Rolland (1903-1926). Colorisé par Lionel Sandoz (1993-2002).
Historique
La famille SCHREVELE (formes anciennes : Screvel, de Screvel, de Screvele, De Screvele, Schrevel, Schrevele, Van Schrevele) est une lignée flamande d’origine médiévale, implantée dans le comté de Flandre dès le XIIe siècle.
La plus ancienne mention connue est la terra Boidini Screvel au XIIe siècle dans la région gantoise. Suivent notamment : Elenam Screvel à Ypres (1268), Eustachius Screvel à Gand (1281), van Katelinen Screvers à Gand (1352), Theodericus Cupere alias Screvel à Courtrai (1378).
À la fin du XIVe siècle, le nom est déjà bien établi dans le Denderstreek : Gheraert de Screvel à Herdersem, Heinric de Screvele à Sint-Maria-Oudenhove, Jan de Screvel à Godveerdegem, Heyle Gillis Screvels à Zegelsem, Griele Screvels à Schorisse, Jan de Screvel à Pepingen (1396).
Ces localités gravitent autour de Steenhuize-Wijnhuize (aujourd’hui Herzele), où le nom demeure attesté au XVIIIe siècle (Adrianus De Screvele, Marianna Anna De SCHREVELE, 1708-1771).
Au XVIIe siècle, une alliance avec le patriciat brugeois est documentée.
Dona Maria de Aranda (née à Bruges le 5 septembre 1618, paroisse Saint-Gilles, morte jésuitesse le 1er août 1695) fut inhumée aux Augustins avec ses huit quartiers : De Aranda, Van Vaernewyck, Diaz-y-Mercado, Santa-Cruz, Van Zeveren, De SCHREVELE, De Vyts et Hilligeer.
Son frère François de Aranda-De Meulenare fut également inhumé avec des quartiers comprenant Van Schrevele.
Ces mentions prouvent qu’une branche SCHREVELE s’était élevée jusqu’aux alliances de la nation castillane et de la bourgeoisie dirigeante de Bruges.
L’Armorial général de J. B. Rietstap enregistre les armes de SCHREVELE (de), Flandre, sans indiquer de concession de noblesse.
Il s’agit d’une famille d’ancienne implantation flamande, tant rurale (Flandre orientale) que urbaine (Bruges).
Étymologie
Le patronyme SCHREVELE / Screvel / Schrevel dérive du verbe flamand schrevelen, variante de krevelen (« gribouiller », « chatouiller », « se trémousser », « avancer lentement »). Le surnom désignait un krevelaar : quelqu’un qui marche ou travaille avec lenteur, un traînard.
Cette étymologie, proposée par les dictionnaires de noms flamands (Gentse naamkunde ; F. Debrabandere), s’accorde avec les formes médiévales Screvel, Screvers, de Screvele. Les variantes Descrevel, Descreven, de Schre(y)ver, Schrever(s), Schrevens, Schrévens, Screvens, Scriven(s) relèvent du même fonds.
Une autre lecture, parfois avancée, rattache le nom à schreve / schreef (« raie », « ligne », « frontière »), mot encore vivant en Flandre occidentale pour désigner la Schreve franco-belge. Les deux interprétations restent compatibles avec un surnom ou un sobriquet médiéval.
Héraldique
Armoiries :
" D’or, à un croissant de gueules, accompagné de trois trèfles de sinople. "
Blasonnement donné par J. B. Rietstap pour SCHREVELE (de), Flandre.
Repris dans l’édition illustrée de Victor et Henri Rolland (1903-1926) et colorisé par Lionel Sandoz (1993-2002).
Aucun cimier, support ni devise n’est mentionné dans ces recueils.
Symbolique du blason
L’or du champ évoque la générosité, la constance et la lumière.
Le croissant de gueules, figure lunaire, peut rappeler la croissance, la vigilance ou, dans le monde flamand des XVe-XVIIe siècles, un souvenir de pèlerinage ou de croisade. Le gueules ajoute le courage et la magnanimité.
Les trois trèfles de sinople, meubles très fréquents dans les Pays-Bas méridionaux, symbolisent la Trinité, la fertilité des terres et l’espérance. Le sinople renvoie à l’abondance agraire et à la fidélité.
L’écu, clair et végétal, convient à une lignée enracinée dans la Flandre rurale autant qu’alliée au patriciat urbain.
Biographique des personnages remarquables
Les sources n’ont pas conservé de grand officier, seigneur ou savant portant exclusivement le nom SCHREVELE. Les figures identifiables appartiennent à deux milieux :
Les porteurs médiévaux et modernes du Denderstreek (Heinric de Screvele à Sint-Maria-Oudenhove, Jan de Screvel à Godveerdegem, Adrianus et Marianna De SCHREVELE à Steenhuize-Wijnhuize).
L’alliance brugeoise du XVIIe siècle : De SCHREVELE figure parmi les huit quartiers de dona Maria de Aranda (1618-1695), jésuitesse inhumée aux Augustins de Bruges, et de son frère François de Aranda. Cette présence dans les quartiers d’une famille consulaire castillane établie à Bruges depuis 1500 atteste une position sociale déjà consolidée.
Il convient de ne pas confondre cette souche avec les De Schrevel (Wervik, Bruges), les De Schiervel (Limbourg) ou les Scrive de Lille.
Sources héraldiques
J. B. Rietstap, Armorial général, Gouda, 1861 ; 2e éd. refondue et augmentée, Gouda, 1884-1887 ; rééd. Berlin, 1934 et 1937.
J. B. Rietstap, Armorial général, illustré par Victor et Henri Rolland, Paris puis La Haye, 1903-1926.
Colorisation des planches Rolland par Lionel Sandoz, 1993-2002.
Sources bibliographiques
J. B. Rietstap, Armorial général contenant la description des armoiries des familles nobles et patriciennes de l’Europe, Gouda, G. B. van Goor Zonen, 1884-1887.
V. et H. Rolland, Armoiries des familles contenues dans l’Armorial général de J. B. Rietstap, 1903-1926.
Biographie des hommes remarquables de la Flandre occidentale, notices généalogiques de la famille de Aranda (quartiers De SCHREVELE / Van Schrevele).
F. Debrabandere et travaux de Gentse naamkunde : attestations Screvel / de Screvele (XIIe-XVe s.) et étymologie schrevelen / krevelen.
Karel Van Nieuwenhuyse, « De integratie van de Castiliaanse familie de Aranda in Brugge 1500-1765 », Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis.
Inventaires du patrimoine et monographies de Steenhuize-Wijnhuize et Herzele.
Archives
Rijksarchief / Archives de l’État en Belgique : dépôt de Ronse (registres paroissiaux de Steenhuize-Wijnhuize) ; Archives de l’État à Gand (terriers, actes gantois et de la Denderstreek) ; Archives de Bruges (quartiers, inhumations aux Augustins, nation castillane).
Cabinet des titres et fonds héraldiques de la KBR (Bruxelles) et de la BnF.
Gallica et collections numérisées des armoriaux Rietstap-Rolland.
Dictionnaires onomastiques flamands (Debrabandere, Gentse naamkunde) pour les formes médiévales Screvel, de Screvele, Heinric de Screvele, etc.
⚜️ © Droits d'auteur : Lionel Sandoz, dessin des armoiries et texte, 2026.
*************
SCHREVELE (de)
Vlaanderen
België
Voormalig graafschap Vlaanderen (thans Oost-Vlaanderen en West-Vlaanderen, alsook een deel van Vlaams-Brabant).
Wapen:
“In goud een wassenaar van keel, vergezeld van drie klaverbladen van sinopel.”
Heraldische bronnen:
Armorial d’Europe door J.B. Rietstap (Gouda, 1861, 1884 en 1887; Berlijn, 1934 en 1937).
Armorial général van J.B. Rietstap, geïllustreerd door Victor en Henri Rolland (1903–1926). In kleur gezet door Lionel Sandoz (1993–2002).
Geschiedenis
De familie SCHREVELE (oude naamvormen: Screvel, de Screvel, de Screvele, De Screvele, Schrevel, Schrevele en Van Schrevele) is een Vlaams geslacht van middeleeuwse oorsprong, dat reeds vanaf de 12e eeuw in het graafschap Vlaanderen gevestigd was.
De oudst bekende vermelding betreft de terra Boidini Screvel uit de 12e eeuw, in de Gentse regio. Daarna volgen onder meer: Elenam Screvel te Ieper (1268), Eustachius Screvel te Gent (1281), van Katelinen Screvers te Gent (1352) en Theodericus Cupere, alias Screvel, te Kortrijk (1378).
Aan het einde van de 14e eeuw was de naam reeds stevig verankerd in de Denderstreek: Gheraert de Screvel te Herdersem, Heinric de Screvele te Sint-Maria-Oudenhove, Jan de Screvel te Godveerdegem, Heyle Gillis Screvels te Zegelsem, Griele Screvels te Schorisse en Jan de Screvel te Pepingen (1396).
Deze plaatsen liggen in de omgeving van Steenhuize-Wijnhuize, thans een deelgemeente van Herzele, waar de naam ook in de 18e eeuw nog wordt aangetroffen, onder meer bij Adrianus De Screvele en Marianna Anna De SCHREVELE (1708–1771).
In de 17e eeuw is een verwantschap met het Brugse patriciaat gedocumenteerd.
Dona Maria de Aranda, geboren te Brugge op 5 september 1618 in de Sint-Gillisparochie en overleden als jezuïetes op 1 augustus 1695, werd bij de augustijnen begraven met haar acht kwartieren: De Aranda, Van Vaernewyck, Diaz-y-Mercado, Santa-Cruz, Van Zeveren, De SCHREVELE, De Vyts en Hilligeer.
Haar broer, François de Aranda-De Meulenare, werd eveneens begraven met kwartieren waaronder Van Schrevele voorkwam.
Deze vermeldingen tonen aan dat een tak van de familie SCHREVELE zich had opgewerkt tot de kringen die door huwelijksverbintenissen verbonden waren met de Castiliaanse natie en de leidende burgerij van Brugge.
Het Armorial général van J.B. Rietstap vermeldt het wapen van SCHREVELE (de), Vlaanderen, zonder melding te maken van een adelsverheffing of adelsverlening.
Het betreft een familie die reeds lange tijd in Vlaanderen gevestigd was, zowel op het platteland van Oost-Vlaanderen als in het stedelijke milieu van Brugge.
Etymologie
De familienaam SCHREVELE / Screvel / Schrevel is afgeleid van het Vlaamse werkwoord schrevelen, een variant van krevelen (“krabbelen”, “kietelen”, “heen en weer bewegen” of “langzaam voortgaan”). De bijnaam duidde een krevelaar aan: iemand die langzaam loopt of werkt, een achterblijver of treuzelaar.
Deze etymologie, voorgesteld in de woordenboeken van Vlaamse familienamen en in de Gentse naamkunde, met name door F. Debrabandere, stemt overeen met de middeleeuwse vormen Screvel, Screvers en de Screvele. De varianten Descrevel, Descreven, de Schre(y)ver, Schrever(s), Schrevens, Schrévens, Screvens en Scriven(s) behoren tot dezelfde naamkundige grondvorm.
Volgens een andere, soms naar voren gebrachte verklaring is de naam verwant aan schreve of schreef (“streep”, “lijn” of “grens”), een woord dat in West-Vlaanderen nog steeds wordt gebruikt voor de Frans-Belgische grens, de Schreve.
Beide verklaringen zijn verenigbaar met het ontstaan van de naam als middeleeuwse bijnaam of spotnaam.
Heraldiek
Wapen:
“In goud een wassenaar van keel, vergezeld van drie klaverbladen van sinopel.”
Wapenbeschrijving vermeld door J.B. Rietstap voor SCHREVELE (de), Vlaanderen.
Het wapen werd overgenomen in de door Victor en Henri Rolland geïllustreerde uitgave (1903–1926) en in kleur gezet door Lionel Sandoz (1993–2002).
In deze werken worden geen helmteken, schildhouders of wapenspreuk vermeld.
Symboliek van het wapen
Het goud van het veld verwijst naar edelmoedigheid, standvastigheid en licht.
De wassenaar van keel, een maanfiguur, kan groei en waakzaamheid symboliseren. In de Vlaamse wereld van de 15e tot en met de 17e eeuw kan hij eveneens herinneren aan een bedevaart of kruistocht. Het keel voegt daar moed en grootmoedigheid aan toe.
De drie klaverbladen van sinopel, zeer veel voorkomende heraldische figuren in de Zuidelijke Nederlanden, symboliseren de Heilige Drie-eenheid, de vruchtbaarheid van de grond en de hoop. Het sinopel verwijst naar agrarische overvloed en trouw.
Dit heldere, door plantaardige figuren gekenmerkte wapenschild past bij een geslacht dat zowel in het landelijke Vlaanderen geworteld was als door huwelijksverbintenissen met het stedelijke patriciaat verbonden raakte.
Biografie van opmerkelijke personen
De bronnen hebben geen vooraanstaande ambtsdrager, heer of geleerde overgeleverd die uitsluitend de naam SCHREVELE droeg. De geïdentificeerde personen behoren tot twee maatschappelijke kringen:
De middeleeuwse en vroegmoderne naamdragers uit de Denderstreek, onder wie Heinric de Screvele te Sint-Maria-Oudenhove, Jan de Screvel te Godveerdegem en Adrianus en Marianna De SCHREVELE te Steenhuize-Wijnhuize.
De Brugse verwantschap uit de 17e eeuw: De SCHREVELE komt voor onder de acht kwartieren van dona Maria de Aranda (1618–1695), een jezuïetes die bij de augustijnen te Brugge werd begraven, en eveneens onder de kwartieren van haar broer François de Aranda. Deze aanwezigheid in de kwartieren van een Castiliaanse consulaire familie, die sinds 1500 in Brugge gevestigd was, getuigt van een reeds gevestigde maatschappelijke positie.
Dit geslacht mag niet worden verward met de families De Schrevel uit Wervik en Brugge, De Schiervel uit Limburg of Scrive uit Rijsel.
Heraldische bronnen
J.B. Rietstap, Armorial général, Gouda, 1861; tweede, herziene en uitgebreide uitgave, Gouda, 1884–1887; heruitgaven, Berlijn, 1934 en 1937.
J.B. Rietstap, Armorial général, geïllustreerd door Victor en Henri Rolland, Parijs en vervolgens Den Haag, 1903–1926.
Inkleurwerk van de platen van Rolland door Lionel Sandoz, 1993–2002.
Bibliografische bronnen
J.B. Rietstap, Armorial général contenant la description des armoiries des familles nobles et patriciennes de l’Europe, Gouda, G.B. van Goor Zonen, 1884–1887.
V. en H. Rolland, Armoiries des familles contenues dans l’Armorial général de J.B. Rietstap, 1903–1926.
Biographie des hommes remarquables de la Flandre occidentale, genealogische beschrijvingen van de familie De Aranda, met de kwartieren De SCHREVELE / Van Schrevele.
F. Debrabandere en werken uit de Gentse naamkunde: vermeldingen van Screvel / de Screvele uit de 12e tot en met de 15e eeuw en de etymologie schrevelen / krevelen.
Karel Van Nieuwenhuyse, “De integratie van de Castiliaanse familie De Aranda in Brugge, 1500–1765”, Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis.
Erfgoedinventarissen en monografieën over Steenhuize-Wijnhuize en Herzele.
Archieven
Rijksarchief in België: Rijksarchief te Ronse, met de parochieregisters van Steenhuize-Wijnhuize; Rijksarchief te Gent, met landboeken en akten uit Gent en de Denderstreek; Stadsarchief Brugge, met gegevens over kwartieren, begravingen bij de augustijnen en de Castiliaanse natie.
Het Cabinet des titres en de heraldische verzamelingen van de KBR te Brussel en de Bibliothèque nationale de France.
Gallica en de gedigitaliseerde verzamelingen van de wapenboeken van Rietstap en Rolland.
Vlaamse naamkundige woordenboeken en studies, waaronder Debrabandere en de Gentse naamkunde, voor de middeleeuwse naamvormen Screvel, de Screvele, Heinric de Screvele enzovoort.
⚜️ © Auteursrecht: Lionel Sandoz, ontwerp en tekening van het wapen en tekst, 2026.
************
PARTAGEZ SUR LES RÉSEAUX SOCIAUX
LES AVIS
Il n'y a aucune note pour le moment. Soyez le premier à évaluer !
DONNEZ UNE NOTE